علائم خطرناک بارداری که نباید نادیده بگیریم

خونریزی، درد شدید، کاهش حرکات جنین، سردرد و تاری دید از علائم هشدار بارداری هستند. با مهم‌ترین نشانه‌های نیازمند پیگیری آشنا شوید.

علائم خطرناک بارداری از ماه اول تا ماه نهم

علائم هشداردهنده بارداری؛ چه علائمی نیاز به مراجعه فوری دارند؟

بارداری معمولاً با تغییرات زیادی در بدن همراه است و بسیاری از علائمی که مادر تجربه می‌کند، مانند خستگی، تهوع، تکرر ادرار، کمردرد یا سوزش معده، می‌توانند بخشی از روند طبیعی بارداری باشند. اما در کنار این تغییرات طبیعی، علائمی نیز وجود دارند که نباید نادیده گرفته شوند.

شناخت علائم هشداردهنده بارداری به این معنا نیست که مادر باید با دیدن هر علامتی دچار نگرانی شود. هدف این است که مادر بداند چه زمانی لازم است با پزشک یا ماما تماس بگیرد و چه زمانی باید بدون تأخیر به مرکز درمانی مراجعه کند.

سازمان جهانی بهداشت نیز بر آگاهی مادران از علائم خطر دوران بارداری و مراجعه به‌موقع برای دریافت مراقبت تأکید دارد. از جمله علائمی که باید جدی گرفته شوند می‌توان به خونریزی، درد شکمی، سردرد شدید، تب بالا و تورم اشاره کرد.

علائم هشداردهنده بارداری چیست؟

علائم هشداردهنده، نشانه‌هایی هستند که ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل پزشکی باشند و نیاز به ارزیابی داشته باشند.

نکته مهم این است که وجود یک علامت هشدار لزوماً به معنای وجود یک بیماری خاص نیست.

برای مثال خونریزی در بارداری می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و تنها با معاینه، آزمایش یا تصویربرداری می‌توان علت آن را مشخص کرد.

بنابراین بهتر است مادر به جای تشخیص خودسرانه، علامت را جدی بگیرد و برای ارزیابی مناسب اقدام کند.

۱. خونریزی واژینال در بارداری

خونریزی یکی از علائمی است که در صورت بروز باید با پزشک مطرح شود.

شدت و زمان خونریزی اهمیت زیادی دارد.

خونریزی خفیف در بعضی مراحل بارداری ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد، اما خونریزی شدید، خونریزی همراه با درد، سرگیجه، ضعف یا خروج بافت نیازمند ارزیابی فوری است.

در اواخر بارداری نیز خونریزی می‌تواند دلایل مهمی داشته باشد و نباید آن را صرفاً به نزدیک شدن زمان زایمان نسبت داد.

اگر خونریزی اتفاق افتاد چه کار کنیم؟

مقدار خونریزی، رنگ آن، وجود لخته، درد و زمان شروع را در نظر بگیرید و با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

اگر خونریزی شدید است یا با ضعف، سرگیجه، درد شدید یا بی‌حالی همراه شده، مراجعه فوری ضروری است.

۲. درد شدید شکم یا لگن

دردهای خفیف و گاه‌به‌گاه شکم ممکن است در بارداری اتفاق بیفتند، اما درد شدید، مداوم یا رو به افزایش باید بررسی شود.

درد شکم می‌تواند علت‌های متعددی داشته باشد؛ از مشکلات گوارشی گرفته تا مشکلات مربوط به رحم، جفت یا سایر اندام‌ها.

به همین دلیل نمی‌توان از روی محل درد به‌تنهایی علت آن را تشخیص داد.

اگر درد شدید است یا همراه با خونریزی، تب، سرگیجه، انقباض‌های منظم یا خروج مایع از واژن ایجاد شده، باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.

۳. خروج مایع از واژن

احساس رطوبت یا افزایش ترشحات واژن در بارداری شایع است، اما خروج ناگهانی یا مداوم مایع آبکی از واژن می‌تواند نشانه پارگی کیسه آب باشد.

تشخیص مایع آمنیوتیک از ترشحات طبیعی یا ادرار همیشه برای مادر آسان نیست.

اگر احساس کردید مایع به‌صورت ناگهانی یا مداوم خارج می‌شود، بهتر است با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

به‌خصوص اگر این اتفاق قبل از زمان مورد انتظار زایمان رخ دهد، ارزیابی سریع اهمیت بیشتری دارد.

۴. کاهش یا تغییر واضح حرکات جنین

وقتی مادر از اواسط بارداری به بعد الگوی حرکتی جنین را می‌شناسد، تغییر واضح در آن اهمیت دارد.

ممکن است جنین در طول روز دوره‌هایی از خواب داشته باشد و شدت حرکات نیز تغییر کند، اما کاهش واضح یا توقف حرکات نسبت به الگوی معمول جنین باید جدی گرفته شود.

در چنین شرایطی بهتر است مادر برای دریافت راهنمایی فوری با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرد و منتظر مراجعه بعدی نماند.

۵. سردرد شدید یا مداوم

سردرد خفیف می‌تواند در بارداری رخ دهد و عواملی مانند کم‌آبی، خستگی، تغییرات هورمونی یا کم‌خوابی در آن نقش داشته باشند.

اما سردرد شدید یا مداومی که با استراحت یا اقدامات معمول برطرف نمی‌شود، به‌خصوص اگر همراه با تاری دید، دیدن لکه‌های نور، درد قسمت بالای شکم یا تورم ناگهانی باشد، نیاز به بررسی دارد.

یکی از نگرانی‌های مهم در نیمه دوم بارداری، پره‌اکلامپسی است.

به همین دلیل سردرد شدید را نباید همیشه به خستگی یا تغییرات هورمونی نسبت داد.

۶. تاری دید و سایر تغییرات بینایی

تاری دید، دوبینی، دیدن لکه‌های نور یا تغییر ناگهانی در بینایی از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.

اگر تغییرات بینایی همراه با سردرد شدید یا فشار خون بالا باشند، ارزیابی فوری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مادر نباید منتظر بماند تا این علائم خودبه‌خود برطرف شوند.

۷. تورم ناگهانی صورت و دست‌ ها

مقداری تورم پاها و مچ پا در بارداری، به‌خصوص در ماه‌های پایانی، نسبتاً شایع است.

اما تورم ناگهانی یا قابل توجه صورت و دست‌ها، به‌خصوص اگر با سردرد، اختلال بینایی یا درد قسمت بالای شکم همراه باشد، باید بررسی شود.

این علائم می‌توانند با اختلالات فشار خون بارداری ارتباط داشته باشند.

۸. فشار خون بالا در بارداری

فشار خون یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایی است که در مراجعات بارداری بررسی می‌شود.

WHO اندازه‌گیری فشار خون را در مراجعات دوران بارداری توصیه می‌کند و غربالگری پره‌اکلامپسی را از بخش‌های مهم مراقبت بارداری می‌داند.

گاهی فشار خون بالا هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند؛ به همین دلیل مراجعه منظم و اندازه‌گیری فشار خون اهمیت زیادی دارد.

۹. تب بالا

تب در بارداری می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود، از جمله عفونت‌ها.

اگر مادر تب بالا، لرز، ضعف قابل توجه یا علائم عفونت دارد، باید با پزشک تماس بگیرد.

در دوران بارداری مصرف خودسرانه دارو برای پایین آوردن تب توصیه نمی‌شود و داروی مناسب باید با نظر پزشک انتخاب شود.

۱۰. تنگی نفس شدید

احساس کمی تنگی نفس ممکن است در مراحل مختلف بارداری، به‌خصوص در ماه‌های پایانی، ایجاد شود.

اما تنگی نفس شدید یا ناگهانی، به‌خصوص اگر همراه با درد قفسه سینه، تپش قلب شدید، غش یا کبودی لب‌ها باشد، یک علامت اورژانسی محسوب می‌شود.

در چنین شرایطی باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.

۱۱. درد قفسه سینه

درد قفسه سینه در بارداری علامتی نیست که بتوان آن را بدون بررسی به تغییرات طبیعی بدن نسبت داد.

اگر درد قفسه سینه شدید است یا همراه با تنگی نفس، ضعف، تعریق، تپش قلب یا غش ایجاد شده است، مراجعه فوری لازم است.

۱۲. غش یا سرگیجه شدید

سرگیجه خفیف ممکن است در بارداری اتفاق بیفتد، به‌خصوص هنگام بلند شدن سریع، گرسنگی یا کم‌آبی.

اما غش کردن یا سرگیجه شدید و مکرر نیاز به بررسی دارد.

اگر غش با درد قفسه سینه، تنگی نفس، خونریزی یا ضربان قلب غیرعادی همراه باشد، شرایط جدی‌تر است.

۱۳. استفراغ شدید و ناتوانی در خوردن و نوشیدن

تهوع و استفراغ در بارداری بسیار شایع است.

اما اگر مادر تقریباً هیچ غذایی یا مایعی را نتواند نگه دارد، ادرار بسیار کم شود، دهان خشک باشد، ضعف شدید ایجاد شود یا کاهش وزن اتفاق بیفتد، احتمال کم‌آبی و اختلالات تغذیه‌ای مطرح می‌شود.

در این شرایط ممکن است درمان پزشکی لازم باشد.

۱۴. درد یا تورم یک‌ طرفه پا

افزایش وزن و فشار رحم می‌تواند باعث خستگی پاها یا تورم دوطرفه شود.

اما درد، قرمزی، گرمی یا تورم قابل توجه در یک پا می‌تواند نیازمند بررسی فوری باشد.

این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که علائم به‌طور ناگهانی ایجاد شده باشند یا با تنگی نفس همراه شوند.

۱۵. انقباض‌ های منظم و دردناک

در اواخر بارداری، انقباض‌های تمرینی ممکن است اتفاق بیفتند.

اما انقباض‌هایی که:

• منظم هستند

• به‌تدریج شدیدتر می‌شوند

• فاصله آن‌ها کمتر می‌شود

• با استراحت برطرف نمی‌شوند

می‌توانند نشانه شروع زایمان باشند.

اگر این انقباض‌ها قبل از رسیدن به زمان مورد انتظار زایمان رخ دهند، نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.

۱۶. خروج خون یا مایع همراه با انقباض

اگر انقباض‌های منظم همراه با خونریزی یا خروج مایع از واژن باشند، مادر باید با مرکز درمانی تماس بگیرد.

در اواخر بارداری، تشخیص مرحله زایمان و وضعیت کیسه آب باید توسط تیم پزشکی انجام شود.

۱۷. کاهش ناگهانی حال عمومی مادر

گاهی مادر ممکن است احساس کند «چیزی درست نیست».

این احساس به‌تنهایی تشخیص پزشکی نیست، اما اگر با ضعف شدید، سرگیجه، درد، تنگی نفس، تب یا سایر علائم همراه باشد، نباید نادیده گرفته شود.

مادر بدن خود را بهتر از هر فرد دیگری می‌شناسد؛ بنابراین تغییر ناگهانی و غیرمعمول در وضعیت عمومی ارزش پیگیری دارد.

علائم هشدار در سه‌ ماهه اول

در سه‌ماهه اول، موارد زیر اهمیت بیشتری دارند:

• خونریزی

• درد شدید شکم یا لگن

• سرگیجه یا غش

• درد شدید یک‌طرفه شکم

• استفراغ شدید و مداوم

• تب

• درد شدید شانه همراه با درد شکم یا خونریزی

وجود این علائم به‌خصوص در اوایل بارداری باید توسط پزشک ارزیابی شود.

علائم هشدار در سه‌ ماهه دوم

در سه‌ماهه دوم نیز باید به موارد زیر توجه کرد:

• خونریزی

• خروج مایع

• درد شدید شکم

• انقباض‌های منظم

• سردرد شدید

• تغییرات بینایی

• تورم ناگهانی

• تب

• کاهش حرکات جنین پس از شروع منظم حرکات

علائم هشدار در سه‌ ماهه سوم

در سه‌ماهه سوم علاوه بر موارد قبلی، باید توجه بیشتری به موارد زیر داشت:

• کاهش حرکات جنین

• خونریزی

• خروج مایع

• انقباض‌های منظم

• سردرد شدید

• تاری دید

• تورم ناگهانی

• درد قسمت بالای شکم

• تنگی نفس شدید

• درد قفسه سینه

آیا هر درد یا علامتی خطرناک است؟

خیر.

یکی از اشتباهات رایج این است که مادر با خواندن فهرست علائم هشدار، تصور کند هر سردرد، هر کمردرد یا هر تورمی خطرناک است.

بسیاری از تغییرات بارداری طبیعی هستند.

آنچه اهمیت دارد شدت، ناگهانی بودن، تداوم، همراه بودن با علائم دیگر و شرایط کلی مادر است.

به همین دلیل هدف از این مقاله ایجاد ترس نیست؛ بلکه افزایش آگاهی مادر است.

در چه شرایطی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟

در صورت بروز مواردی مانند:

• خونریزی شدید

• درد شدید شکم

• تنگی نفس شدید

• درد قفسه سینه

• غش

• کاهش شدید یا توقف حرکات جنین

• تشنج

• سردرد شدید همراه با اختلال بینایی

• خروج قابل توجه مایع همراه با علائم دیگر

بهتر است منتظر تماس عادی یا نوبت بعدی پزشک نمانید و از خدمات اورژانسی استفاده کنید.

WHO نیز بر شناخت محل دریافت مراقبت و اقدام سریع هنگام بروز علائم خطر در دوران بارداری تأکید دارد.

یک نکته مهم درباره جست‌ و جوی اینترنتی علائم

اینترنت می‌تواند برای افزایش آگاهی مفید باشد، اما جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد.

مثلاً یک درد شکمی ممکن است از دلایل ساده تا شرایط مهم ایجاد شود.

به همین دلیل جست‌وجوی عبارت‌هایی مانند «درد شکم در بارداری چیست؟» نباید باعث شود مادر خودش تشخیص بدهد که مشکل جدی نیست.

اطلاعات آنلاین باید برای شناخت علائم و پرسیدن سؤال‌های بهتر از پزشک استفاده شود، نه برای جایگزین کردن تشخیص پزشکی.

جمع‌ بندی

شناخت علائم هشداردهنده بارداری یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که هر مادر باید داشته باشد.

خونریزی، درد شدید، خروج مایع، کاهش حرکات جنین، سردرد شدید، اختلال بینایی، تورم ناگهانی، تب بالا، تنگی نفس شدید و درد قفسه سینه از جمله علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

با این حال، وجود یک علامت لزوماً به معنی وجود بیماری خاص نیست. تشخیص علت نیازمند بررسی پزشک یا ماما است.

مادر آگاه مادری نیست که از هر علامتی بترسد؛ مادری است که می‌داند کدام علامت را نباید نادیده بگیرد.