آزمایش ها و سونوگرافی های بارداری هر ماه برای چیست؟

با مهم‌ ترین آزمایش‌ها و سونوگرافی‌ های دوران بارداری آشنا شوید و بدانید هر بررسی معمولاً با چه هدفی و در چه مرحله‌ای انجام می‌ شود.

لیست کامل آزمایش های بارداری + زمان سونوگرافی ها

آزمایش‌ ها و سونوگرافی‌ های بارداری؛ از ماه اول تا زایمان

آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های دوران بارداری یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت از مادر و جنین هستند. هدف این بررسی‌ها فقط پیدا کردن بیماری نیست؛ بلکه پزشک با کمک آن‌ها می‌تواند وضعیت سلامت مادر، رشد جنین، سن بارداری، برخی مشکلات احتمالی و عوامل خطر را بررسی کند.

نکته مهم این است که همه زنان الزاماً آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های یکسانی ندارند. بعضی بررسی‌ها تقریباً جزو مراقبت معمول هستند و بعضی دیگر فقط در صورت وجود یک عامل خطر، علامت خاص یا یافته غیرطبیعی درخواست می‌شوند.

ACOG نیز تأکید می‌کند که برنامه آزمایش‌ها و بررسی‌های دوران بارداری بر اساس شرایط مادر و جنین تنظیم می‌شود.

آزمایش‌ های بارداری در اولین مراجعه

پس از تأیید بارداری، معمولاً مجموعه‌ای از بررسی‌های اولیه انجام می‌شود.

بر اساس توصیه‌های ACOG، آزمایش‌های معمول ابتدای بارداری می‌توانند شامل شمارش کامل سلول‌های خون، تعیین گروه خونی و Rh، آزمایش ادرار و کشت ادرار باشند. همچنین غربالگری برخی عفونت‌ها نیز معمولاً در ابتدای بارداری مطرح است.

چرا شمارش کامل خون انجام می‌ شود؟

CBC می‌تواند به شناسایی کم‌خونی یا برخی تغییرات خونی کمک کند.

کم‌خونی در بارداری اهمیت دارد، زیرا نیاز بدن به برخی مواد مغذی افزایش پیدا می‌کند. در صورت وجود کم‌خونی، پزشک ممکن است علت را بررسی و درمان مناسب را توصیه کند.

گروه خونی و Rh

تعیین گروه خونی و Rh برای برنامه‌ریزی مراقبت اهمیت دارد.

اگر مادر Rh منفی باشد، بسته به وضعیت پدر و جنین و شرایط بارداری، ممکن است اقدامات پیشگیرانه خاصی لازم شود.

WHO نیز تعیین گروه خونی و Rh را از بررسی‌های اولیه مراقبت بارداری می‌داند.

آزمایش ادرار و کشت ادرار

عفونت ادراری ممکن است در بارداری حتی بدون علائم واضح وجود داشته باشد. به همین دلیل بررسی ادرار و در موارد لازم کشت ادرار می‌تواند اهمیت داشته باشد.

اگر عفونت شناسایی شود، پزشک می‌تواند داروی مناسب و ایمن برای بارداری را انتخاب کند.

آزمایش‌ های مربوط به عفونت‌ ها

در شروع بارداری معمولاً وضعیت برخی عفونت‌ها بررسی می‌شود.

از جمله:

• هپاتیت B

• هپاتیت C

• HIV

• سیفلیس

• ایمنی نسبت به سرخجه در برخی برنامه‌های مراقبتی

WHO غربالگری HIV، سیفلیس و هپاتیت B را در اولین تماس مراقبتی توصیه می‌کند.

هدف این آزمایش‌ها ترساندن مادر نیست؛ بلکه شناسایی زودهنگام شرایطی است که در صورت تشخیص و درمان مناسب می‌توان خطر انتقال یا عوارض را کاهش داد.

سونوگرافی اوایل بارداری

سونوگرافی ممکن است در سه‌ماهه اول بر اساس شرایط مادر انجام شود.

سونوگرافی اوایل بارداری می‌تواند برای مواردی مانند:

• تعیین سن بارداری

• بررسی محل بارداری

• بررسی تعداد جنین‌ها

• بررسی رشد اولیه

• بررسی ضربان قلب جنین در زمان مناسب

استفاده شود.

WHO انجام یک سونوگرافی پیش از هفته ۲۴ را برای برآورد سن بارداری و بهبود تشخیص برخی مشکلات توصیه کرده است.

سونوگرافی NT چیست؟

یکی از بررسی‌هایی که ممکن است در سه‌ماهه اول مطرح شود، اندازه‌گیری ضخامت پشت گردن جنین یا NT است.

این بررسی بخشی از برخی برنامه‌های غربالگری اختلالات کروموزومی است و معمولاً همراه با سایر اطلاعات و آزمایش‌ها تفسیر می‌شود.

نکته مهم این است که غربالگری با تشخیص قطعی یکسان نیست.

نتیجه غربالگری با ریسک بالاتر به این معنا نیست که جنین حتماً دچار یک اختلال است؛ بلکه ممکن است نیاز به بررسی‌های تکمیلی مطرح شود.

ACOG نیز تأکید می‌کند که تست‌های غربالگری مانند cell-free DNA یا غربالگری همراه با NT با آزمایش‌های تشخیصی مانند آمنیوسنتز یکسان نیستند.

آزمایش NIPT یا cfDNA

آزمایش DNA آزاد جنینی در خون مادر یکی از روش‌های غربالگری اختلالات کروموزومی است.

این آزمایش با نمونه خون مادر انجام می‌شود و برای بررسی احتمال برخی اختلالات کروموزومی استفاده می‌شود.

ACOG در راهنمای فعلی خود می‌گوید گزینه‌های غربالگری ژنتیکی و تست‌های تشخیصی باید برای همه زنان باردار مطرح شوند، بدون اینکه سن مادر به‌تنهایی عامل تعیین‌کننده باشد. همچنین cfDNA برای شایع‌ترین آنیوپلوئیدی‌ها حساسیت و ویژگی بالایی دارد، اما آزمایش تشخیصی قطعی محسوب نمی‌شود.

بنابراین تفسیر نتیجه NIPT باید با پزشک انجام شود.

آزمایش‌های سه‌ ماهه دوم

در سه‌ماهه دوم بسته به برنامه مراقبت، ممکن است آزمایش‌ها و غربالگری‌های بیشتری انجام شود.

یکی از بررسی‌های شناخته‌شده، غربالگری دیابت بارداری است.

WHO آزمایش قند خون برای دیابت بارداری را در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ توصیه می‌کند.

دیابت بارداری ممکن است بدون علامت مشخص باشد و به همین دلیل غربالگری آن اهمیت دارد.

سونوگرافی آنومالی

یکی از مهم‌ترین سونوگرافی‌های دوران بارداری، بررسی ساختاری جنین در سه‌ماهه دوم است.

این سونوگرافی معمولاً حدود هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ انجام می‌شود.

در این بررسی، ساختارهای مختلف جنین از جمله:

• مغز

• ستون فقرات

• قلب

• صورت

• شکم

• کلیه‌ها

• اندام‌ها

• جفت

• مایع آمنیوتیک

بررسی می‌شوند.

ACOG انجام سونوگرافی سه‌ماهه دوم برای بررسی نقص‌های ساختاری جنین را برای همه مادران مطرح می‌کند و بازه ایده‌آل آن را حدود هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ می‌داند.

آیا سونوگرافی زیاد برای جنین ضرر دارد؟

سونوگرافی پزشکی از امواج صوتی استفاده می‌کند و مانند تصویربرداری‌های دارای اشعه یونیزان نیست.

ACOG می‌گوید شواهد فعلی ارتباطی بین سونوگرافی تشخیصی و نقص مادرزادی، سرطان دوران کودکی یا مشکلات تکاملی پیدا نکرده‌اند؛ با این حال توصیه می‌شود سونوگرافی فقط در صورت وجود دلیل پزشکی و توسط افراد آموزش‌دیده انجام شود.

بنابراین انجام سونوگرافی طبق برنامه پزشک با استفاده تفریحی یا غیرضروری از سونوگرافی تفاوت دارد.

سونوگرافی رشد جنین

در برخی بارداری‌ها ممکن است پزشک در نیمه دوم بارداری سونوگرافی رشد درخواست کند.

این بررسی زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که نگرانی درباره رشد جنین، مقدار مایع آمنیوتیک، وضعیت جفت یا عوامل خطر خاص وجود داشته باشد.

در سونوگرافی می‌توان اندازه‌های مختلف جنین را اندازه‌گیری و رشد او را با سن بارداری مقایسه کرد.

اما تخمین وزن جنین با سونوگرافی یک برآورد است و وزن واقعی هنگام تولد ممکن است با آن تفاوت داشته باشد.

داپلر در بارداری چیست؟

داپلر یکی از روش‌های تصویربرداری سونوگرافی است که برای بررسی جریان خون در عروق مشخص استفاده می‌شود.

این روش ممکن است در برخی بارداری‌های پرخطر یا زمانی که پزشک به مشکلات رشد یا جریان خون جنین و جفت مشکوک باشد، درخواست شود.

بنابراین انجام داپلر برای همه مادران به‌صورت روتین ضروری نیست و کاربرد آن باید بر اساس شرایط پزشکی تعیین شود.

آزمایش‌ ها و بررسی‌های سه‌ ماهه سوم

با نزدیک شدن به زایمان، بررسی سلامت مادر و جنین ادامه پیدا می‌کند.

در مراجعات این دوره معمولاً مواردی مانند:

• فشار خون

• وزن

• رشد رحم

• ضربان قلب جنین

• وضعیت حرکات جنین

• علائم مادر

بررسی می‌شوند.

WHO توصیه می‌کند فشار خون و وزن در مراجعات بارداری اندازه‌گیری شوند و پس از حدود هفته ۲۴، رشد جنین نیز به‌طور منظم بررسی شود.

آزمایش GBS

در برخی سیستم‌های مراقبت بارداری، غربالگری استرپتوکوک گروه B در هفته‌های پایانی بارداری انجام می‌شود.

WHO در جدول مداخلات مراقبت بارداری، غربالگری GBS را در حدود هفته‌های ۳۵ تا ۳۷ ذکر می‌کند.

اما برنامه دقیق این آزمایش می‌تواند بر اساس دستورالعمل کشور و شرایط مادر متفاوت باشد.

آیا همه زنان باردار به تست‌های تخصصی نیاز دارند؟

خیر.

تست‌های تخصصی معمولاً زمانی مطرح می‌شوند که خطر یا نشانه‌ای وجود داشته باشد.

برای مثال، ACOG اشاره می‌کند که پایش اختصاصی سلامت جنین می‌تواند در شرایطی مانند بارداری پرخطر، بیماری‌های مادر، مشکلات رشد جنین، فشار خون بالا، کاهش حرکات جنین یا برخی مشکلات دیگر مطرح شود.

بنابراین انجام تعداد زیادی آزمایش لزوماً به معنای مراقبت بهتر نیست. مهم‌تر از تعداد آزمایش‌ها، مناسب بودن آزمایش برای شرایط همان مادر است.

تفاوت آزمایش غربالگری و تشخیصی چیست؟

این تفاوت یکی از مهم‌ترین نکاتی است که مادران باید بدانند.

آزمایش غربالگری

غربالگری معمولاً احتمال وجود یک مشکل را بررسی می‌کند.

نتیجه می‌تواند ریسک پایین یا ریسک بالاتر را نشان دهد.

اما به‌تنهایی بیماری را تأیید یا رد قطعی نمی‌کند.

آزمایش تشخیصی

آزمایش تشخیصی برای بررسی دقیق‌تر و تأیید یا رد یک وضعیت خاص استفاده می‌شود.

در زمینه اختلالات کروموزومی، نمونه‌هایی مانند CVS و آمنیوسنتز از آزمایش‌های تشخیصی هستند.

به همین دلیل اگر نتیجه غربالگری غیرطبیعی باشد، مادر نباید بدون مشورت پزشک تصور کند که بیماری حتماً وجود دارد.

چه زمانی باید نتیجه آزمایش یا سونوگرافی را جدی‌ تر پیگیری کرد؟

اگر پزشک بعد از آزمایش یا سونوگرافی توصیه به بررسی تکمیلی کرد، بهتر است پیگیری به تعویق نیفتد.

همچنین اگر علائمی مانند خونریزی، درد شدید شکم، سردرد شدید، اختلال بینایی، تورم شدید صورت و دست‌ها یا کاهش حرکات جنین ایجاد شد، نباید منتظر آزمایش بعدی ماند.

برای مثال، سردرد شدید و مداوم همراه با تغییرات بینایی، درد قسمت بالای شکم یا تورم شدید می‌تواند از علائم پره‌اکلامپسی باشد و نیازمند ارزیابی فوری است.

جدول کلی آزمایش‌ها و بررسی‌ های بارداری

مرحله	بررسی‌های احتمالی
ابتدای بارداری	CBC، گروه خونی و Rh، ادرار، کشت ادرار
سه‌ماهه اول	غربالگری عفونت‌ها، برخی غربالگری‌های ژنتیکی، سونوگرافی بر اساس شرایط
حدود هفته‌های ۱۱ تا ۱۴	برخی برنامه‌های غربالگری سه‌ماهه اول و NT
سه‌ماهه دوم	سونوگرافی ساختاری جنین
هفته‌های ۲۴ تا ۲۸	غربالگری دیابت بارداری
سه‌ماهه سوم	کنترل فشار خون، رشد جنین، وضعیت مادر و جنین
هفته‌های پایانی	برخی آزمایش‌ها مانند GBS بر اساس دستورالعمل و شرایط

این جدول یک راهنمای کلی است و جایگزین برنامه اختصاصی پزشک یا ماما نیست.

جمع‌ بندی

آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های دوران بارداری ابزارهایی برای مراقبت آگاهانه از مادر و جنین هستند. بعضی بررسی‌ها برای بیشتر زنان انجام می‌شوند و بعضی تنها در شرایط خاص ضرورت پیدا می‌کنند.

مهم است که مادر بداند هر آزمایش برای چه هدفی انجام می‌شود و نتیجه آن چه مفهومی دارد.

از طرف دیگر، نتیجه یک آزمایش یا سونوگرافی نباید بدون در نظر گرفتن وضعیت کلی مادر و جنین تفسیر شود.

مراقبت درست در بارداری یعنی آزمایش مناسب، در زمان مناسب و با تفسیر درست.