مراقبت های بارداری چیست؟ راهنمای کامل مراقبت از مادر و جنین
مهمترین مراقبتهای بارداری، ویزیتها، آزمایشها، تغذیه، فعالیت بدنی و علائم هشدار را برای داشتن بارداری سالم و آگاهانه بشناسید.
مهم ترین مراقبت های دوران بارداری از ماه اول تا زایمان
مراقبت های بارداری؛ از اولین روزهای بارداری تا روز تولد
بارداری دورهای است که بدن مادر، هفتهبههفته تغییر میکند و جنین نیز همزمان مراحل مختلف رشد و تکامل خود را پشت سر میگذارد. مراقبتهای بارداری فقط به انجام سونوگرافی یا مصرف مکملها محدود نمیشود؛ بلکه مجموعهای از ویزیتهای منظم، بررسی سلامت مادر و جنین، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، توجه به علائم هشدار و آمادگی برای زایمان را شامل میشود.
مراقبت منظم باعث میشود بسیاری از مشکلات احتمالی زودتر شناسایی شوند و در صورت نیاز، درمان یا پیگیری مناسب در زمان مناسب انجام شود. سازمان جهانی بهداشت، مراقبتهای دوران بارداری را یکی از بخشهای اصلی مراقبت از مادر و جنین میداند و مدل مراقبتی آن حداقل هشت تماس با فرد ارائهدهنده خدمات سلامت را در طول بارداری توصیه میکند.
اولین مراجعه در بارداری چه اهمیتی دارد؟
پس از مشخص شدن بارداری، بهتر است مادر برای شروع مراقبتهای بارداری با پزشک یا ماما مشورت کند. در اولین مراجعه، معمولاً سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، بیماریهای زمینهای، سابقه بارداریهای قبلی و وضعیت عمومی مادر بررسی میشود.
بر اساس شرایط فردی، ممکن است آزمایشهای خونی، بررسی گروه خونی و Rh، غربالگری برخی عفونتها و بررسیهای دیگر درخواست شود. ارزیابی فشارخون و وزن نیز بخش مهمی از مراقبتهای دوران بارداری است.
ویزیت های منظم را جدی بگیر
یکی از مهمترین بخشهای مراقبت بارداری، پیگیری منظم است. در طول این مراجعات، وضعیت مادر و رشد جنین بررسی میشود و پزشک یا ماما درباره تغذیه، فعالیت بدنی، مکملها، علائم طبیعی و علائم هشدار با مادر صحبت میکند.
فشارخون در طول بارداری اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا افزایش فشارخون میتواند با اختلالاتی مانند پرهاکلامپسی همراه باشد. بررسی رشد جنین و در مراحل مناسب، ارزیابی حرکات جنین نیز از بخشهای مهم مراقبتهای دوران بارداری است.
سونوگرافی و آزمایش ها
سونوگرافی یکی از ابزارهای مهم ارزیابی بارداری است، اما تعداد و زمان انجام آن برای همه زنان یکسان نیست. سونوگرافی اولیه میتواند در تعیین سن بارداری و بررسی تعداد جنینها کمککننده باشد و در ادامه، بر اساس شرایط مادر و جنین، بررسیهای تکمیلی انجام میشود.
برنامه آزمایشها نیز بر اساس سن بارداری، سابقه پزشکی، عوامل خطر و دستور پزشک متفاوت است. بنابراین بهتر است مادر بهجای مقایسه برنامه مراقبتی خود با دیگران، برنامهای را که برای شرایط خودش تعیین شده دنبال کند.
تغذیه، مکملها و سبک زندگی
تغذیه متعادل در تمام دوران بارداری اهمیت دارد. مادر به مجموعهای از مواد مغذی مانند پروتئین، آهن، فولات، کلسیم، ید و سایر ویتامینها و مواد معدنی نیاز دارد.
اسیدفولیک بهویژه در ابتدای بارداری اهمیت دارد. CDC توصیه میکند زنان در سن باروری روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک دریافت کنند؛ زیرا دریافت کافی آن به کاهش خطر برخی نقصهای لوله عصبی کمک میکند. مقدار و نوع مکملهای دیگر باید بر اساس شرایط مادر و نظر پزشک یا ماما تعیین شود.
آیا فعالیت بدنی در بارداری مجاز است؟
در بارداریهای بدون عارضه، فعالیت بدنی منظم معمولاً مفید و ایمن است. ACOG برای بسیاری از زنان باردار سالم، حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته را توصیه میکند؛ البته نوع و میزان فعالیت باید با شرایط فردی هماهنگ باشد. پیادهروی، شنا و برخی تمرینهای اصلاحشده از فعالیتهای رایج در بارداری هستند.
اگر مادر خونریزی، سرگیجه شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرمعمول، درد یا تورم ساق، انقباضهای منظم و دردناک یا خروج مایع از واژن داشته باشد، باید فعالیت را متوقف کرده و با پزشک تماس بگیرد.
کدام علائم را نباید نادیده گرفت؟
همه تغییرات دوران بارداری خطرناک نیستند؛ اما بعضی علائم نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. خونریزی، درد شدید یا مداوم شکم، سردرد شدید یا اختلالات بینایی، تورم ناگهانی، تب، خروج مایع از واژن و کاهش قابل توجه حرکات جنین از جمله علائمی هستند که باید درباره آنها سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی مشورت شود.
مراقبت از خود فقط مراقبت از جنین نیست
بارداری میتواند با خستگی، تغییرات خلقی، اضطراب و نگرانی همراه باشد. خواب کافی، استراحت، تغذیه مناسب، ارتباط با افراد حمایتگر و صحبت با پزشک درباره نگرانیها، بخشی از مراقبت واقعی از مادر است.
مراقبتهای بارداری قرار نیست مادر را نگرانتر کنند؛ هدف آنها این است که مادر بداند در هر مرحله چه اتفاقی در حال رخ دادن است و چه زمانی به کمک تخصصی نیاز دارد.
نکته مهم: این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه، آزمایش یا توصیه پزشک و ماما نیست. برنامه مراقبت بارداری باید متناسب با شرایط هر مادر تنظیم شود.