چرا کودک لجبازی می کند؟ 9 روش برخورد با کودک لجباز
علت لجبازی کودک چیست و چگونه باید با آن برخورد کرد؟ با ۹ روش علمی، بدون داد زدن و تنبیه، همکاری کودک را تقویت کنید.
با کودک لجباز چگونه رفتار کنیم؟ راهکارهای علمی برای والدین
چرا کودک لجبازی می‌کند؟ ۹ روش برخورد مؤثر بدون داد زدن و تنبیه
اگر کودک شما بارها جواب «نه» می‌دهد، برای لباس پوشیدن مقاومت می‌کند، اسباب‌بازی‌هایش را جمع نمی‌کند یا با شنیدن یک درخواست ساده عصبانی می‌شود، احتمالاً با خودتان فکر کرده‌اید: «چرا این‌قدر لجباز شده است؟»
نخستین نکته این است که هر مخالفتی نشانه لجبازی یا اختلال رفتاری نیست. کودکان، به‌ویژه در سال‌های اولیه زندگی، هنوز در حال یادگیری کنترل هیجان، صبر کردن، بیان خواسته‌ها و پذیرش محدودیت‌ها هستند. گاهی رفتار مخالفانه راهی برای نشان دادن استقلال، خستگی، ناکامی یا نیاز به توجه است.
چرا کودک لجبازی می کند؟
چند عامل می‌توانند در بروز این رفتار نقش داشته باشند:
-
نیاز به استقلال: کودک می‌خواهد درباره لباس، بازی یا فعالیت‌های روزانه خودش تصمیم بگیرد.
-
ناتوانی در بیان احساسات: کودک ممکن است نتواند توضیح دهد چرا ناراحت است و به‌جای حرف زدن، مخالفت کند.
-
خستگی و گرسنگی: کم‌خوابی، گرسنگی و تغییر برنامه روزانه می‌توانند تحمل کودک را کاهش دهند.
-
قوانین نامشخص: اگر والدین در موقعیت‌های مشابه واکنش‌های متفاوتی نشان دهند، کودک ممکن است برای فهمیدن حدود مجاز بارها آن‌ها را امتحان کند.
-
توجه گرفتن از والدین: گاهی بحث طولانی، فریاد زدن یا واکنش شدید بزرگسالان ناخواسته به تکرار یک رفتار کمک می‌کند.
-
توقع نامتناسب با سن: انتظار اینکه کودک خردسال همیشه صبور باشد، بدون کمک لباس بپوشد یا بلافاصله از بازی دست بکشد، ممکن است واقع‌بینانه نباشد.
۹ روش مؤثر برای برخورد با کودک لجباز
۱. ابتدا علت رفتار را پیدا کنید.
به‌جای اینکه فوراً کودک را سرزنش کنید، بررسی کنید رفتار در چه موقعیتی رخ می‌دهد. آیا هنگام خواب، غذا خوردن، خاموش کردن تلویزیون یا جدا شدن از والدین بیشتر مخالفت می‌کند؟ پیدا کردن الگوی رفتاری کمک می‌کند راه‌حل دقیق‌تری انتخاب کنید.
۲. به‌جای دستورهای طولانی، کوتاه و روشن صحبت کنید.
به‌جای «چند بار باید بگویم این اتاق را مرتب کن؟»، بگویید: «لطفاً ماشین‌ها را داخل جعبه بگذار.» دستورهای مشخص و متناسب با سن کودک معمولاً قابل‌فهم‌تر هستند.
۳. دو انتخاب قابل‌قبول بدهید.
اگر کودک برای لباس پوشیدن مقاومت می‌کند، بپرسید: «پیراهن آبی را می‌پوشی یا سبز را؟» در این روش، اصل انجام کار مشخص است، اما کودک فرصت انتخاب دارد. از دادن انتخاب‌هایی که واقعاً امکان‌پذیر نیستند خودداری کنید.
۴. احساس کودک را تأیید کنید، نه اینکه هر خواسته‌ای را بپذیرید.
می‌توانید بگویید: «می‌دانم هنوز می‌خواهی بازی کنی و تمام کردن بازی برایت سخت است؛ اما الان وقت شام است.» کودک یاد می‌گیرد ناراحتی‌اش قابل‌درک است، ولی همه خواسته‌ها الزاماً پذیرفته نمی‌شوند.
۵. قوانین کمی تعیین کنید و در اجرای آن‌ها ثابت‌قدم باشید.
برای مثال، سه قانون خانوادگی می‌تواند شامل نزدن دیگران، پرت نکردن وسایل و جمع کردن اسباب‌بازی‌ها پس از بازی باشد. قوانین باید روشن، متناسب با سن و تا حد امکان میان مراقبان کودک هماهنگ باشند.
۶. رفتار مطلوب را به‌موقع تشویق کنید.
وقتی کودک بدون بحث وسیله‌ای را جمع می‌کند، دقیقاً همان رفتار را تحسین کنید: «خودت ماشین‌ها را جمع کردی؛ این کار خیلی کمک کرد.» تشویق مشخص به کودک نشان می‌دهد کدام رفتار ارزش تکرار دارد.
۷. برای تغییر فعالیت‌ها هشدار بدهید.
به‌جای قطع ناگهانی بازی، بگویید: «پنج دقیقه دیگر باید آماده رفتن شویم.» برای کودکان کوچک‌تر می‌توانید از تایمر یا یک روال تصویری استفاده کنید. این کار به آن‌ها فرصت می‌دهد تغییر را پیش‌بینی کنند.
۸. از جنگ قدرت دوری کنید.
وقتی کودک عصبانی است، بحث طولانی و تهدید معمولاً فرصت یادگیری را کمتر می‌کند. با صدایی آرام، حد مشخصی بگذارید و در صورت لزوم به کودک فرصت دهید آرام شود. آرام ماندن به معنای تسلیم شدن نیست؛ یعنی محدودیت را بدون تشدید درگیری اجرا کنید.
۹. پیامد منطقی و مرتبط با رفتار در نظر بگیرید.
اگر کودک اسباب‌بازی را عمداً پرت می‌کند، می‌توانید آن را برای مدتی کنار بگذارید و درباره استفاده ایمن از آن توضیح دهید. پیامد باید متناسب، قابل‌پیش‌بینی و مرتبط با رفتار باشد؛ نه تحقیرآمیز یا ترسناک.
جدول راهنمای برخورد با رفتارهای رایج
|
رفتار کودک |
واکنش مناسب والدین |
|---|---|
|
برای لباس پوشیدن مخالفت می‌کند |
دو لباس مناسب برای انتخاب پیشنهاد دهید |
|
اسباب‌بازی‌ها را جمع نمی‌کند |
کار را به چند مرحله کوچک تقسیم کنید |
|
با شنیدن «نه» گریه می‌کند |
احساسش را تأیید کنید و حد را حفظ کنید |
|
هنگام خستگی پرخاشگر می‌شود |
نیاز به استراحت را بررسی و رفتار آسیب‌زا را متوقف کنید |
|
با خواهر یا برادر درگیر می‌شود |
ایمنی را برقرار کنید و به هر کودک فرصت توضیح بدهید |
چه زمانی باید از متخصص کمک گرفت؟
اگر رفتارهای مخالفانه شدید، مداوم و مختل‌کننده روابط خانوادگی، دوستی یا حضور در مدرسه هستند، یا با پرخاشگری جدی و آسیب رساندن به خود یا دیگران همراه‌اند، بهتر است با متخصص اطفال یا روان‌شناس کودک مشورت کنید. صرف لجبازی به تنهایی برای تشخیص اختلال رفتاری کافی نیست.
گاهی مخالفت کودک با خواسته‌های والدین با گریه شدید، عصبانیت یا جیغ زدن همراه می‌شود. در چنین موقعیت‌هایی، شناخت علت رفتار و واکنش درست والدین اهمیت زیادی دارد. در مقاله وقتی کودک جیغ می‌زند و گریه می‌کند، والدین دقیقاً چه کار کنند؟ با راهکارهای کاربردی برای مدیریت این موقعیت‌ها آشنا شوید.
جمع بندی
هدف تربیت، حذف تمام مخالفت‌های کودک نیست؛ هدف این است که کودک به‌تدریج استقلال خود را با رعایت مرزها، بیان مناسب احساسات و همکاری همراه کند. ارتباط گرم، قوانین روشن و واکنش‌های باثبات، پایه‌های مهم این فرایند هستند.