به کودکی که به حرف گوش نمی دهد چگونه رفتار کنیم؟
چرا کودک به حرف مادر گوش نمی‌دهد؟ با راهکارهای علمی برای افزایش همکاری کودک، تعیین مرزهای روشن و کاهش دعوا در خانه آشنا شوید.
چگونه بدون داد زدن کودک را به همکاری تشویق کنیم؟
وقتی کودک دیگر حرف‌های مادرش را نمی شنود؛ چگونه بدون تهدید و دعوا همکاری کودک را بیشتر کنیم؟
چرا کودک به حرف مادر گوش نمی‌دهد و چه راهکاری مؤثر است؟
بارها از فرزندت خواسته‌ای لباسش را بپوشد، اسباب‌بازی‌هایش را جمع کند یا برای خواب آماده شود، اما انگار صدایت را نمی‌شنود. شاید چند بار درخواستت را تکرار کرده‌ای و در نهایت صدایت بالا رفته است. این چرخه برای مادر خسته‌کننده است و ممکن است این احساس را ایجاد کند که کودک عمداً مخالفت می‌کند.
اما گوش ندادن کودک همیشه به معنای لجبازی یا بی‌احترامی نیست. برای تغییر این رفتار باید بررسی کنیم کودک درخواست را فهمیده است یا نه، در آن لحظه چه توانایی‌هایی دارد و آیا شیوه درخواست ما با سن و شرایط او هماهنگ است.
۱. چرا تکرار دستورها همیشه جواب نمی دهد؟
کودکان، به‌ویژه در سال‌های نخست زندگی، هنوز در حال رشد مهارت‌هایی مانند توجه، حافظه کاری، کنترل تکانه و جابه‌جایی بین فعالیت‌ها هستند. این مهارت‌ها به کودک کمک می‌کنند دستور را به خاطر بسپارد، فعالیت فعلی را متوقف کند و کار دیگری را آغاز کند.
بنابراین ممکن است کودک درخواست مادر را شنیده باشد، اما نتواند فوراً از بازی دل بکند یا چند مرحله دستور را به خاطر بسپارد.
برای مثال، جمله «برو اتاقت را مرتب کن، لباس‌هایت را بگذار سر جایشان و بعد مسواک بزن» ممکن است برای کودک کم‌سن پیچیده باشد. دستورهای کوتاه و مرحله‌به‌مرحله معمولاً قابل‌فهم‌ترند.
البته اگر کودک بارها به صدا زدن پاسخ نمی‌دهد، حتی در محیط آرام، یا در فهم گفتار مشکل دارد، بررسی شنوایی و رشد زبان نیز می‌تواند لازم باشد.
۲. درخواست مؤثر چه ویژگی‌هایی دارد؟
به‌جای اینکه از فاصله دور و در حالی که مشغول کار دیگری هستی چند بار صدایش کنی، نزدیک کودک برو و مطمئن شو توجهش به تو جلب شده است. سپس درخواستت را واضح و متناسب با سن او بیان کن.
برای نمونه، به‌جای «چند بار باید بگویم اتاقت را مرتب کن؟» بگو: «الان وقت جمع کردن ماشین‌هاست. بیا اول ماشین‌ها را داخل جعبه بگذاریم.»
درخواست خوب معمولاً این ویژگی‌ها را دارد:
-
کوتاه و مشخص است.
-
یک کار را در هر مرحله بیان می‌کند.
-
با توانایی کودک تناسب دارد.
-
با لحنی محترمانه و قاطع گفته می‌شود.
-
فرصت کوتاهی برای پاسخ دادن به کودک می‌دهد.
از پرسیدن سؤال ظاهری در زمانی که تصمیم قطعی گرفته‌ای، پرهیز کن. اگر زمان خواب رسیده، به‌جای «می‌خواهی بخوابی؟» بگو: «وقت خواب است؛ دوست داری اول مسواک بزنی یا لباس خوابت را بپوشی؟»
۳. انتخاب محدود چگونه همکاری را افزایش می دهد؟
کودک برای رشد استقلال به فرصت تصمیم‌گیری نیاز دارد. اگر تمام جزئیات روز او را بزرگسال تعیین کند، ممکن است در بعضی موقعیت‌ها برای به دست آوردن احساس کنترل مقاومت کند.
دادن دو انتخاب قابل‌قبول می‌تواند به کاهش کشمکش کمک کند. مثلاً «اول کتاب را جمع می‌کنی یا مدادرنگی‌ها را؟» در این حالت، مادر چارچوب را مشخص کرده و کودک درون آن انتخاب می‌کند.
البته انتخاب باید واقعی باشد. اگر هیچ‌کدام از گزینه‌ها قابل‌قبول نیستند، بهتر است آن‌ها را مطرح نکنی.
۴. آیا پاداش و تشویق مفید است؟
توجه مثبت به رفتار مطلوب می‌تواند به کودک کمک کند متوجه شود کدام رفتار ارزش تکرار دارد. این توجه لازم نیست همیشه شامل جایزه مادی باشد. توصیف دقیق رفتار کودک نیز می‌تواند مفید باشد.
به‌جای «آفرین، بچه خوبی هستی» بگو: «دیدم وقتی زمان بازی تمام شد، ماشین‌هایت را داخل جعبه گذاشتی. این کار کمک کرد اتاق مرتب شود.»
این نوع بازخورد، رفتار مشخص را برجسته می‌کند. در مقابل، تهدیدهای مکرر و مجازات‌هایی که اجرا نمی‌شوند، ممکن است اعتماد کودک به گفته‌های والد را کاهش دهند.
۵. چگونه بدون دعوا مرز تعیین کنیم؟
همدلی با احساس کودک به معنای پذیرفتن همه خواسته‌های او نیست. می‌توانی احساسش را به رسمیت بشناسی و در عین حال تصمیم را حفظ کنی.
مثلاً: «می‌دانم هنوز دوست داری بازی کنی و تمام کردنش سخت است. بااین‌حال، الان وقت رفتن است. می‌توانی خودت اسباب‌بازی را بگذاری یا من کمکت کنم.»
اگر کودک مقاومت کرد، سعی کن وارد بحث طولانی و تکراری نشوی. درخواست را آرام تکرار کن، گزینه‌های مشخص ارائه بده و پیامد منطقی و مرتبط با موقعیت را اجرا کن. برای نمونه، اگر کودک وسایل بازی را جمع نمی‌کند، می‌توانی با همراهی او جمع کردن را به بخشی از پایان بازی تبدیل کنی؛ نه اینکه او را تحقیر کنی یا تهدید نامرتبطی مطرح کنی.
۶. راهنمای عملی برای موقعیت‌های روزمره
|
موقعیت |
روش کم‌تنش‌تر |
از چه چیزی پرهیز کنیم؟ |
|---|---|---|
|
کودک برای لباس پوشیدن همکاری نمی‌کند |
دو لباس مناسب برای انتخاب پیشنهاد بده |
مقایسه با کودکان دیگر |
|
کودک اسباب‌بازی‌ها را جمع نمی‌کند |
کار را به چند مرحله کوتاه تقسیم کن |
دستورهای طولانی و مبهم |
|
کودک صفحه‌نمایش را خاموش نمی‌کند |
از قبل زمان پایان را اعلام کن و برنامه جایگزین بده |
قطع ناگهانی و تهدیدهای مکرر |
|
کودک برای خواب مقاومت می‌کند |
یک برنامه ثابت و آرام پیش از خواب داشته باش |
بحث طولانی در تختخواب |
|
کودک درخواست را نادیده می‌گیرد |
نزدیک شو، توجهش را جلب کن و درخواست روشن بده |
فریاد زدن از اتاق دیگر |
۷. چه زمانی لازم است موضوع را جدی‌تر بررسی کنیم؟
اگر گوش ندادن در بیشتر محیط‌ها رخ می‌دهد، عملکرد کودک در مدرسه یا خانه را مختل کرده یا با مشکلات قابل‌توجه توجه، زبان، خواب یا رفتار همراه است، بهتر است با متخصص اطفال یا روان‌شناس کودک مشورت شود. از روی یک رفتار به‌تنهایی نمی‌توان اختلال خاصی را تشخیص داد.
همچنین باید بررسی کرد آیا درخواست‌ها از نظر رشدی مناسب‌اند یا کودک در زمان خستگی و گرسنگی با آن‌ها روبه‌رو می‌شود.
همکاری کودک فقط به شیوه دستور دادن یا تعیین قوانین بستگی ندارد؛ احساس امنیت او در رابطه با مادر نیز اهمیت دارد. وقتی کودک بتواند در زمان ناراحتی به مراقب خود مراجعه کند و بدون ترس احساساتش را بیان کند، فرصت بیشتری برای یادگیری ارتباط سالم خواهد داشت. برای شناخت بهتر این موضوع، مقاله چرا کودک با مادرش بدرفتاری می‌کند اما با دیگران نه؟ را بخوانید تا با برخی از دلایل تفاوت رفتار کودک در خانه و محیط‌های دیگر آشنا شوید.
جمع بندی
برای افزایش همکاری کودک، لازم نیست هر روز صدایت را بلندتر کنی. درخواست کوتاه، توجه مثبت، انتخاب محدود، برنامه قابل‌پیش‌بینی و مرزهای ثابت، زمینه بهتری برای همکاری ایجاد می‌کنند. نتیجه ممکن است فوری نباشد؛ مهم این است که این روش‌ها به‌صورت مداوم و متناسب با سن کودک اجرا شوند.