برنامه زایمان طبیعی، چه چیزهایی را باید از قبل مشخص کنیم؟
Birth Plan فهرستی از ترجیحات و نگرانی‌های مادر است؛ برنامه‌ای انعطاف‌پذیر که به گفت‌وگو با تیم درمانی و تصمیم‌گیری آگاهانه کمک می‌کند.
برنامه زایمان چیست؟
برنامه زایمان چیست و چگونه یک Birth Plan علمی و انعطاف پذیر بنویسیم؟
برنامه زایمان یکی از مفاهیمی است که گاهی اشتباه تفسیر می‌شود.
Birth Plan قرار نیست پیش‌بینی کند زایمان دقیقاً چگونه اتفاق خواهد افتاد. این سند در واقع مجموعه‌ای از ترجیحات، نگرانی‌ها و انتخاب‌های مادر است که به تیم درمانی کمک می‌کند بهتر بداند مادر چه می‌خواهد.
ACOG نیز برنامه زایمان را طرحی مکتوب از خواسته‌های مادر برای فرآیند زایمان و تولد تعریف می‌کند، اما همزمان تأکید دارد که شرایط غیرمنتظره ممکن است باعث تغییر برنامه شوند.
چرا برنامه زایمان اهمیت دارد؟
مادر پیش از زایمان فرصت دارد درباره تصمیم‌های مهم فکر کند.
برای مثال:
- چه کسی کنار من باشد؟
- درباره کنترل درد چه ترجیحی دارم؟
- در صورت امکان دوست دارم حرکت کنم؟
- درباره وضعیت بدن هنگام زایمان چه ترجیحی دارم؟
- اگر شرایط تغییر کرد، چه اطلاعاتی قبل از تصمیم می‌خواهم؟
- درباره تماس پوست با پوست پس از تولد چه ترجیحی دارم؟
این پرسش‌ها به گفت‌وگوی مادر و تیم درمانی کمک می‌کنند.
برنامه زایمان نباید فهرست دستورات باشد
یکی از مشکلات Birth Planهای طولانی این است که گاهی به شکل «من اجازه نمی‌دهم...» نوشته می‌شوند.
در حالی که زبان بهتر، زبان ترجیح و گفت‌وگو است.
مثلاً به جای:
«من مطلقاً اپیدورال نمی‌خواهم.»
می‌توان نوشت:
«ترجیح اولیه من استفاده از روش‌های غیردارویی است، اما در صورت نیاز تمایل دارم گزینه‌های دارویی برایم توضیح داده شوند.»
این نوع برنامه انعطاف‌پذیرتر است.
محل زایمان
یکی از نخستین موضوعات، محل تولد نوزاد است.
انتخاب محل باید بر اساس وضعیت پزشکی مادر، شرایط بارداری، امکانات مرکز و دسترسی به مراقبت‌های لازم انجام شود.
همراه
مادر باید مشخص کند چه فردی را برای حمایت ترجیح می‌دهد.
WHO بر حق مادر برای داشتن همراه مورد انتخاب خودش در طول زایمان تأکید کرده است، هرچند اجرای آن به قوانین و شرایط مرکز درمانی نیز وابسته است.
کنترل درد
این قسمت یکی از مهم‌ترین بخش‌های Birth Plan است.
می‌توانید بنویسید:
«می‌خواهم ابتدا از روش‌های غیردارویی استفاده کنم.»
یا:
«مایلم درباره اپیدورال و زمان مناسب استفاده از آن اطلاعات داشته باشم.»
یا:
«ترجیح خاصی ندارم و می‌خواهم در زمان زایمان با توجه به شرایط تصمیم بگیرم.»
هیچ‌کدام ذاتاً بهتر از دیگری نیستند.
وضعیت بدن و حرکت
در صورت نبود منع پزشکی، مادر می‌تواند درباره حرکت و وضعیت‌های مختلف سؤال کند.
WHO بر آزادی حرکت و امکان انتخاب وضعیت زایمان تأکید کرده است.
با این حال، شرایط پزشکی مانند نیاز به پایش خاص یا برخی مداخلات ممکن است دامنه انتخاب‌ها را تغییر دهد.
مداخلات پزشکی
مادر می‌تواند درباره اقداماتی مانند پایش جنین، القای زایمان، اپیزیوتومی، سزارین و سایر مداخلات سؤال کند.
هدف Birth Plan این نیست که مادر بدون دانش پزشکی برای هر شرایطی تصمیم قطعی بگیرد.
هدف این است که قبل از زایمان درباره گزینه‌ها آگاه شود.
اگر سزارین لازم شد؟
یکی از نشانه‌های یک برنامه زایمان خوب این است که برای تغییر شرایط جا داشته باشد.
ACOG صراحتاً تأکید می‌کند که Birth Plan تضمین نمی‌کند زایمان مطابق برنامه پیش برود و مادر باید برای تغییرات احتمالی آماده باشد.
بنابراین حتی اگر مادر قصد زایمان واژینال دارد، بهتر است درباره احتمال مداخله یا سزارین و شرایطی که ممکن است چنین تصمیمی را ضروری کند، با پزشک صحبت کند.
بعد از تولد
برنامه زایمان می‌تواند شامل ترجیحات پس از تولد نیز باشد.
مثلاً:
- تماس پوست با پوست در صورت مناسب بودن شرایط
- شروع تغذیه نوزاد
- حضور همراه
- مراقبت‌های اولیه نوزاد
این موارد باید با پروتکل مرکز درمانی و وضعیت مادر و نوزاد هماهنگ باشند.
برنامه زایمان ایده‌آل چقدر طولانی است؟
یک صفحه کاربردی بهتر از یک سند ده‌صفحه‌ای است.
برنامه باید:
کوتاه، واضح، قابل اجرا و انعطاف‌پذیر باشد.
NICE نیز توصیه می‌کند ترجیحات و برنامه مکتوب زن با تیم درمانی بررسی و درباره گزینه‌های مختلف مراقبت و کنترل درد گفت‌وگو شود.
ساختار پیشنهادی برای Birth Plan
اطلاعات مهم پزشکی
فرد همراه
ترجیحات من درباره کنترل درد
ترجیحات من درباره حرکت و وضعیت بدن
نگرانی‌های اصلی من
ترجیحات پس از تولد
اگر شرایط پزشکی تغییر کرد، ترجیح می‌دهم قبل از تصمیم‌گیری تا حد امکان برایم توضیح داده شود.
این جمله آخر شاید یکی از مهم‌ترین قسمت‌های برنامه باشد.
زیرا برنامه زایمان قرار نیست کنترل همه اتفاقات را به مادر وعده دهد؛ قرار است به او کمک کند آگاهانه‌تر در فرآیند زایمان مشارکت کند.