آمادگی زایمان طبیعی، تمرین، تنفس و مدیریت درد
آمادگی برای زایمان طبیعی شامل شناخت فیزیولوژی زایمان، فعالیت مناسب، تمرین آرام‌سازی، شناخت روش‌های کنترل درد و آمادگی ذهنی است.
آمادگی ذهنی و جسمی برای زایمان طبیعی
چطور برای زایمان طبیعی آماده شویم؟ از فیزیولوژی بدن تا مدیریت درد
آمادگی برای زایمان طبیعی نباید با «تضمین زایمان طبیعی» اشتباه گرفته شود.
هیچ تمرین، رژیم غذایی یا تکنیک تنفسی نمی‌تواند تضمین کند که یک مادر حتماً زایمان واژینال خواهد داشت. زایمان تحت تأثیر وضعیت جنین، لگن، سلامت مادر، عملکرد رحم، وضعیت جفت و عوامل متعدد دیگر قرار دارد.
هدف آمادگی علمی، افزایش آگاهی و توانایی مادر برای مواجهه با مراحل مختلف زایمان است.
آمادگی جسمی یعنی چه؟
آمادگی جسمی شامل حفظ سلامت عمومی، فعالیت متناسب با بارداری، خواب، تغذیه مناسب و پیگیری مراقبت‌های پزشکی است.
این موضوع با تمرین‌های سنگین یا تلاش برای «باز کردن لگن» تفاوت دارد.
در بارداری سالم، فعالیت مناسب می‌تواند بخشی از مراقبت عمومی باشد، اما نوع فعالیت باید با شرایط مادر هماهنگ شود.
عضلات کف لگن چه نقشی دارند؟
کف لگن مجموعه‌ای از عضلات و بافت‌های حمایتی است که از اندام‌های لگنی حمایت می‌کنند.
در بارداری و زایمان، این ساختارها تحت فشار قرار می‌گیرند.
تمرین‌های کف لگن در دوران بارداری می‌توانند به عملکرد عضلات کمک کنند، اما انجام آنها باید به‌صورت صحیح باشد.
نکته مهم این است که آمادگی کف لگن فقط به «قوی کردن» آن محدود نمی‌شود؛ توانایی انقباض و سپس شل کردن عضلات نیز اهمیت دارد.
تنفس در زایمان چه فایده ای دارد؟
در هنگام درد، بسیاری از افراد ناخودآگاه تنفس خود را حبس یا بسیار سریع می‌کنند.
تمرین تنفس آرام می‌تواند به کاهش تنش و افزایش احساس کنترل کمک کند.
اما باید درباره آن اغراق نکرد.
تنفس، درد زایمان را از نظر فیزیولوژیک حذف نمی‌کند؛ بلکه می‌تواند یکی از ابزارهای کنار آمدن با درد و اضطراب باشد.
NHS نیز یادگیری تنفس عمیق و آرام‌سازی را در کنار حرکت و سایر روش‌های غیر دارویی مدیریت درد توصیه می‌کند.
حرکت در زایمان
در صورت نبود منع پزشکی، مادر می‌تواند وضعیت خود را تغییر دهد.
راه رفتن، زانو زدن، نشستن، تکیه دادن یا حرکت دادن لگن ممکن است برای بعضی زنان راحت‌تر باشد.
WHO بر آزادی حرکت در مراحل مناسب زایمان و امکان انتخاب وضعیت تأکید کرده است.
این موضوع از نظر روانی نیز مهم است، زیرا مادر احساس می‌کند بدنش در فرآیند زایمان نقش دارد.
مدیریت درد؛ یک انتخاب چندلایه
درد زایمان یک پدیده کاملاً واقعی و چندعاملی است.
شدت درد تحت تأثیر انقباض رحم، کشش بافت‌ها، فشار جنین، وضعیت مادر، اضطراب، تجربه قبلی و محیط قرار می‌گیرد.
روش‌های کنترل درد را می‌توان به دو گروه کلی تقسیم کرد:
غیردارویی:
تنفس، آرام‌سازی، حرکت، ماساژ، آب گرم، حمایت مداوم و تغییر وضعیت.
دارویی:
روش‌هایی مانند گاز انتونوکس در برخی سیستم‌ها، داروهای تزریقی و اپیدورال، بسته به امکانات و شرایط مادر.
NHS تأکید می‌کند مادر باید درباره گزینه‌های کنترل درد با تیم درمانی صحبت کند و برنامه خود را انعطاف‌پذیر نگه دارد.
اپیدورال؛ شکست نیست
یک تصور آسیب‌زا این است که «اگر اپیدورال بخواهم، یعنی نتوانستم زایمان را تحمل کنم.»
از نظر پزشکی چنین تعبیری درست نیست.
بی‌حسی اپیدورال یکی از روش‌های کنترل درد است که در شرایط مناسب می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
انتخاب روش کاهش درد باید بر اساس شرایط پزشکی، ترجیح مادر، امکانات مرکز و نظر تیم درمانی انجام شود.
نقش ذهن و سیستم عصبی
احساس امنیت می‌تواند تجربه درد را تغییر دهد.
این به معنای «درد ذهنی است» نیست.
درد کاملاً واقعی است، اما مغز آن را در زمینه‌ای از توجه، ترس، انتظار و محیط پردازش می‌کند.
به همین دلیل، مراقبت محترمانه، توضیح اقدامات قبل از انجام آنها و مشارکت مادر در تصمیم‌ها اهمیت دارد.
NICE نیز بر توضیح اقدامات، دریافت رضایت، احترام به حریم شخصی و مشارکت زن در تصمیم‌های مربوط به زایمان تأکید دارد.
آمادگی واقعی چیست؟
اگر مادر بتواند:
- مراحل زایمان را بشناسد،
- گزینه‌های کنترل درد را بداند،
- تمرین‌های آرام‌سازی را بلد باشد،
- فرد همراه مناسب داشته باشد،
- درباره نگرانی‌هایش با پزشک صحبت کرده باشد،
- و برای تغییر برنامه آماده باشد،
از نظر علمی آمادگی بسیار بهتری دارد.