مرحله اول، دوم و سوم زایمان چیست؟
زایمان از مرحله نهفته و فعال شروع می‌شود، با تولد نوزاد ادامه پیدا می‌کند و با خروج جفت پایان می‌یابد؛ هر مرحله تغییرات فیزیولوژیک خاصی دارد.
مراحل زایمان از شروع درد تا تولد نوزاد
روز زایمان چه اتفاقی می افتد؟ بررسی علمی مراحل زایمان از اولین انقباض تا تولد
برای بسیاری از مادران، خودِ ناشناخته بودن فرآیند زایمان یکی از عوامل اصلی اضطراب است. شناخت مراحل زایمان کمک می‌کند مادر بداند تغییرات بدنش در هر مرحله چه معنایی دارند و چه زمانی نیاز به ارزیابی پزشکی وجود دارد.
زایمان را معمولاً به سه مرحله اصلی تقسیم می‌کنند: مرحله اول، تولد نوزاد یا مرحله دوم و خروج جفت یا مرحله سوم.
مرحله اول زایمان
مرحله اول از شروع زایمان تا باز شدن کامل دهانه رحم ادامه دارد.
اما خود این مرحله نیز یکدست نیست.
مرحله نهفته
در مرحله نهفته، انقباض‌ها و تغییرات دهانه رحم شروع می‌شوند، اما هنوز الگوی زایمان تثبیت‌شده ایجاد نشده است.
NICE مرحله نهفته را دوره‌ای می‌داند که انقباض‌ها همراه با تغییرات دهانه رحم تا ۴ سانتی‌متر وجود دارند. این مرحله ممکن است طولانی باشد و حتی انقباض‌های دردناک بدون پیشرفت قابل توجه دهانه رحم نیز رخ دهند.
مرحله فعال یا تثبیت شده
در ادامه، انقباض‌ها منظم‌تر و مؤثرتر می‌شوند و دهانه رحم به‌طور پیشرونده باز می‌شود.
در این مرحله، پایش وضعیت مادر و جنین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
یکی از نکات مهم علمی این است که نباید پیشرفت زایمان را صرفاً بر اساس یک قانون خشک ارزیابی کرد. WHO تأکید کرده است که معیار سنتی «باز شدن یک سانتی‌متر در ساعت» برای همه زنان دقیق نیست و کندتر بودن اتساع لزوماً به معنی نیاز فوری به مداخله نیست.
مرحله دوم؛ تولد نوزاد
پس از اتساع کامل دهانه رحم، مرحله دوم آغاز می‌شود.
در این مرحله، سر جنین به سمت پایین حرکت می‌کند و با ادامه نزول، تولد اتفاق می‌افتد.
مکانیسم زایمان واژینال شامل مجموعه‌ای از حرکات جنین در لگن است که به آن cardinal movements گفته می‌شود؛ از جمله ورود سر به لگن، نزول، خم شدن سر، چرخش داخلی، باز شدن سر و سپس چرخش و تولد شانه‌ها.
البته مادر لازم نیست این اصطلاحات را حفظ کند؛ دانستن آنها بیشتر برای درک فیزیولوژی زایمان مفید است.
آیا مادر حتماً باید روی تخت دراز بکشد؟
خیر، در صورت مناسب بودن شرایط پزشکی، انتخاب وضعیت‌های مختلف می‌تواند امکان‌پذیر باشد.
WHO بر امکان حرکت مادر و انتخاب وضعیت مناسب برای زایمان تأکید دارد. شواهد و تجربه زنان نیز نشان می‌دهد وضعیت‌های غیرطاق‌باز می‌توانند احساس کنترل بیشتری ایجاد کنند.
البته در شرایط خاص، مانیتورینگ جنین، بی‌حسی اپیدورال یا سایر مداخلات ممکن است گزینه‌های قابل استفاده را تغییر دهند.
مرحله سوم؛ خروج جفت
بعد از تولد نوزاد، جفت باید از دیواره رحم جدا و خارج شود.
این مرحله نیز تحت مراقبت تیم درمانی انجام می‌شود.
کنترل خونریزی پس از تولد یکی از بخش‌های مهم مراقبت‌های فوری پس از زایمان است.
نقش هورمون ها در زایمان
یکی از مهم‌ترین هورمون‌های مرتبط با زایمان اکسی‌توسین است.
اکسی‌توسین در ایجاد انقباضات رحم نقش دارد و در فرآیندهای بعدی مانند انقباض رحم پس از تولد نیز اهمیت دارد.
همچنین سیستم عصبی مادر تحت تأثیر ترس، استرس، درد و احساس امنیت قرار می‌گیرد. به همین دلیل محیط آرام و ارتباط مناسب با مادر صرفاً موضوعی عاطفی نیست؛ بخشی از مراقبت جامع زایمان محسوب می‌شود.
WHO نیز مراقبت روانی و عاطفی را در کنار مراقبت بالینی بخشی از تجربه مثبت زایمان می‌داند.
همراه مادر چه نقشی دارد؟
یک همراه آشنا و قابل اعتماد می‌تواند حمایت عاطفی، فیزیکی و ارتباطی فراهم کند.
بررسی شواهدی که WHO به آنها استناد کرده، نشان داده است که همراه می‌تواند در کاهش اضطراب، حمایت عملی، کمک به حرکت، ماساژ، ارتباط با تیم درمان و تقویت احساس کنترل مادر نقش داشته باشد.
اگر زایمان طبق انتظار پیش نرفت؟
این بخش باید پیش از زایمان برای مادر روشن باشد.
ممکن است در جریان زایمان، شرایط مادر یا جنین تغییر کند و مداخله پزشکی ضرورت پیدا کند.
هدف پزشکی «اجرای یک سناریوی از پیش نوشته‌شده» نیست؛ هدف حفظ سلامت مادر و جنین است.
به همین دلیل، برنامه زایمان باید انعطاف پذیر باشد.