دهانه رحم قبل از زایمان چه تغییراتی می کند؟
آمادگی بدن برای زایمان فرآیندی تدریجی است که با تغییر دهانه رحم و الگوی انقباض‌ها همراه می‌شود و هیچ علامتی به‌تنهایی زمان تولد را مشخص نمی‌کند.
علائم علمی نزدیک شدن به زایمان چیست؟
از کجا بفهمیم بدن برای زایمان آماده شده است؟ بررسی علمی تغییرات قبل از تولد
نزدیک شدن زایمان با مجموعه‌ای از تغییرات فیزیولوژیک همراه است، اما هیچ علامت منفردی نمی‌تواند روز و ساعت تولد نوزاد را مشخص کند.
برای درک بهتر این موضوع باید بین آمادگی زیستی بدن برای زایمان و شروع بالینی زایمان تفاوت قائل شویم.
دهانه رحم چگونه برای زایمان آماده می شود؟
دهانه رحم در بیشتر دوران بارداری ساختاری نسبتاً محکم دارد و نقش مهمی در حفظ بارداری ایفا می‌کند.
با نزدیک شدن به زایمان، فرآیندی به نام رسیدن یا بلوغ دهانه رحم رخ می‌دهد. در این فرآیند، بافت همبند دهانه رحم تغییر می‌کند، نرم‌تر می‌شود و قابلیت اتساع پیدا می‌کند.
سه مفهوم مهم در ارزیابی دهانه رحم عبارت‌اند از:
افاسمان: نازک و کوتاه شدن دهانه رحم
اتساع: باز شدن دهانه رحم
قوام و وضعیت دهانه رحم: نرم شدن و تغییر موقعیت دهانه رحم
این تغییرات را پزشک یا ماما در معاینه بررسی می‌کند.
آیا باز شدن دهانه رحم به معنی شروع زایمان است؟
نه الزاماً.
ممکن است دهانه رحم پیش از شروع زایمان تغییراتی پیدا کرده باشد. همچنین سرعت این تغییرات در زنان مختلف متفاوت است.
به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با یک عدد از معاینه دهانه رحم پیش‌بینی کرد که مادر چند ساعت دیگر زایمان خواهد کرد.
نقش انقباض رحم چیست؟
انقباض رحم یکی از نیروهای اصلی فرآیند زایمان است.
در شروع ممکن است انقباض‌ها پراکنده و نامنظم باشند. با پیشرفت زایمان، انقباض‌ها معمولاً منظم‌تر و مؤثرتر می‌شوند و همراه با تغییرات پیشرونده دهانه رحم هستند.
نکته مهم این است که انقباض بدون تغییر دهانه رحم الزاماً به معنای زایمان تثبیت‌شده نیست.
NICE نیز بین انقباض‌های دردناک بدون تغییر پیشرونده دهانه رحم و زایمان تثبیت‌شده تفاوت قائل می‌شود.
انقباض براکستون هیکس چیست؟
براکستون هیکس را می‌توان نوعی انقباض تمرینی رحم دانست. این انقباض‌ها ممکن است در ماه‌های مختلف بارداری احساس شوند و در هفته‌های آخر بیشتر مورد توجه قرار گیرند.
ویژگی مهم آنها این است که الزاماً باعث پیشرفت پیشرونده زایمان نمی‌شوند.
بنابراین عبارت «انقباض دارم، پس حتماً زایمان شروع شده» از نظر علمی درست نیست.
تغییر ترشحات چه مفهومی دارد؟
در اواخر بارداری ممکن است ترشحات واژن بیشتر شوند. همچنین ممکن است مخاط دهانه رحم، که در دوران بارداری نقش محافظتی دارد، خارج شود.
این اتفاق گاهی به عنوان خروج «پلاک مخاطی» شناخته می‌شود.
اما خروج مخاط به تنهایی نمی‌تواند زمان زایمان را تعیین کند.
اگر خونریزی واضح یا قابل توجه وجود داشته باشد، نباید آن را صرفاً به «علامت طبیعی نزدیک شدن زایمان» نسبت داد و باید با تیم درمانی تماس گرفت.
پایین آمدن شکم؛ واقعیت یا باور رایج؟
با قرار گرفتن سر جنین در لگن ممکن است مادر احساس فشار بیشتری در لگن داشته باشد یا شکل شکم تغییر کند.
اما این اتفاق در همه زنان در زمان مشخصی رخ نمی‌دهد.
در برخی زنان، نزول سر جنین مدت‌ها قبل از زایمان اتفاق می‌افتد و در برخی دیگر تغییر قابل توجهی تا مراحل نزدیک زایمان احساس نمی‌شود.
چرا تاریخ زایمان قابل پیش‌بینی دقیق نیست؟
مدت بارداری یک عدد ثابت برای همه زنان نیست.
تاریخ احتمالی زایمان تخمینی است و عوامل مختلفی بر زمان واقعی تولد اثر می‌گذارند.
بنابراین استفاده از علائمی مثل «پایین آمدن شکم» یا «خروج پلاک مخاطی» برای پیش‌بینی یک تاریخ دقیق علمی نیست.
نمره Bishop چیست؟
یکی از مفاهیم مهم در آمادگی دهانه رحم، امتیاز Bishop است.
این سیستم برای ارزیابی وضعیت دهانه رحم و شرایط مرتبط با احتمال موفقیت القای زایمان استفاده می‌شود و عواملی مانند اتساع، افاسمان، قوام و موقعیت دهانه رحم و ایستگاه سر جنین را در نظر می‌گیرد.
اما امتیاز Bishop ابزاری پزشکی است و نباید مادر آن را به‌تنهایی تفسیر کند.
چه زمانی باید جدی‌تر پیگیری کرد؟
مادر باید دستورالعمل مشخص پزشک یا مرکز درمانی خود را بداند.
علائمی مانند انقباض‌های منظم و رو به افزایش، پارگی کیسه آب، خونریزی قابل توجه، تغییر نگران‌کننده حرکات جنین یا علائم غیرمعمول نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
اگر این علائم پیش از ۳۷ هفته ایجاد شوند، موضوع اهمیت بیشتری دارد و باید سریع با تیم درمانی تماس گرفته شود.
یک اشتباه رایج
گاهی مادر هر علامت جدیدی را به عنوان «شروع قطعی زایمان» تفسیر می‌کند.
در حالی که آمادگی برای زایمان یک فرآیند تدریجی است.
ممکن است بدن هفته‌ها قبل تغییرات مقدماتی را آغاز کرده باشد، اما زایمان واقعی زمانی مطرح می‌شود که انقباض‌های مؤثر با تغییرات پیشرونده دهانه رحم همراه شوند.
این نگاه علمی کمک می‌کند مادر هم کمتر دچار اضطراب شود و هم علائم مهم را جدی‌تر بگیرد.