آمادگی برای زایمان در هفته های پایانی بارداری
هفته های آخر بارداری زمان آماده شدن بدن و ذهن برای زایمان است؛ از شناخت مراحل زایمان تا آماده‌سازی پزشکی و کیف بیمارستان.
در هفته آخر بارداری چه کارهاییانجام دهیم؟
هفته های آخر بارداری را چطور بگذرانیم؟ راهنمای علمی آمادگی برای روز زایمان
هفته‌های پایانی بارداری فقط دوره‌ای برای شمردن روزهای باقی‌مانده تا تولد نوزاد نیست. در این مرحله، بدن مادر وارد مجموعه‌ای از تغییرات فیزیولوژیک می‌شود که رحم، دهانه رحم، لگن، سیستم هورمونی و حتی وضعیت روانی مادر را برای فرآیند زایمان آماده می‌کنند. از طرف دیگر، مادر باید از نظر پزشکی، روانی و عملی برای شروع زایمان آماده باشد.
آمادگی مناسب به این معنا نیست که بتوانیم زمان دقیق زایمان را پیش‌بینی کنیم. حتی «تاریخ احتمالی زایمان» نیز یک تاریخ قطعی نیست و تنها تخمینی از زمان تولد است. بنابراین هدف از آمادگی در هفته‌های آخر، ایجاد شرایطی است که مادر در صورت شروع زایمان بتواند با آگاهی و آرامش بیشتری تصمیم بگیرد.
در هفته های آخر چه تغییراتی در بدن اتفاق می‌افتد؟
نزدیک شدن به زایمان با تغییراتی در دهانه رحم همراه است. دهانه رحم ممکن است نرم‌تر شود، به سمت جلو حرکت کند، کوتاه و نازک شود و به‌تدریج شروع به باز شدن کند. این فرآیندها را با اصطلاحاتی مانند افاسمان و اتساع می‌شناسیم.
اما نکته مهم این است که این تغییرات الزاماً همزمان با شروع دردهای شدید اتفاق نمی‌افتند. ممکن است دهانه رحم قبل از شروع زایمان تغییراتی داشته باشد، اما مادر هنوز وارد زایمان فعال نشده باشد.
از طرف دیگر، وجود انقباض به تنهایی به معنی زایمان فعال نیست. در مرحله نهفته، انقباض‌ها ممکن است نامنظم باشند و تغییرات دهانه رحم به‌تدریج ایجاد شوند. NICE مرحله نهفته را دوره‌ای تعریف می‌کند که انقباض‌ها همراه با تغییرات دهانه رحم تا ۴ سانتی‌متر وجود دارند؛ مرحله تثبیت‌شده زمانی مطرح است که انقباض‌ها منظم باشند و اتساع دهانه رحم از ۴ سانتی‌متر به‌صورت پیشرونده ادامه پیدا کند.
چرا شناخت مرحله نهفته مهم است؟
یکی از دلایل اضطراب مادر این است که تصور می‌کند با اولین انقباض باید فوراً به بیمارستان برود. در حالی که در بسیاری از بارداری‌ها، مرحله ابتدایی زایمان می‌تواند ساعت‌ها طول بکشد.
در این مرحله، اگر وضعیت مادر و جنین مناسب باشد و تیم درمان توصیه دیگری نداشته باشد، استراحت، نوشیدن مایعات، مصرف غذای سبک در صورت مجاز بودن، تغییر وضعیت، حرکت ملایم و استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی می‌تواند کمک‌کننده باشد. NHS نیز برای مرحله نهفته بر استراحت، نوشیدن مایعات، حرکت ملایم و تکنیک‌هایی مانند تنفس، ماساژ و دوش یا حمام گرم تأکید می‌کند.
آیا باید در هفته‌های آخر استراحت مطلق داشت؟
در بارداری سالم، استراحت مطلق به‌صورت روتین توصیه نمی‌شود مگر اینکه پزشک به دلیل شرایط خاص پزشکی آن را تجویز کرده باشد.
فعالیت بدنی مناسب وضعیت مادر می‌تواند بخشی از سبک زندگی سالم بارداری باشد. البته نوع فعالیت، شدت آن و محدودیت‌ها باید با شرایط فردی مادر هماهنگ شود.
در هفته‌های پایانی هدف از فعالیت، «وادار کردن بدن به زایمان» نیست. روش‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی با عنوان القای طبیعی زایمان معرفی می‌شوند، نباید بدون بررسی علمی و پزشکی دنبال شوند.
خواب و انرژی مادر اهمیت دارد
در هفته‌های آخر، خواب به دلیل افزایش اندازه رحم، تکرر ادرار، دردهای لگنی و دشواری پیدا کردن وضعیت راحت ممکن است سخت شود.
با این حال، ذخیره انرژی برای زایمان اهمیت دارد. اگر مادر در مرحله ابتدایی زایمان شب هنگام است، در صورت امکان بهتر است استراحت کند. NHS نیز در مرحله نهفته توصیه می‌کند در صورت شروع زایمان در شب، مادر تا حد امکان راحت بماند و استراحت کند.
آمادگی پزشکی؛ چیزی فراتر از خرید وسایل
مادر باید قبل از شروع زایمان بداند:
- در چه شرایطی با ماما یا پزشک تماس بگیرد؟
- بیمارستان یا مرکز زایمان کجاست؟
- مسیر رسیدن به آنجا چقدر طول می‌کشد؟
- چه کسی او را همراهی می‌کند؟
- اگر کیسه آب پاره شد چه اقدامی لازم است؟
- در صورت کاهش یا تغییر حرکات جنین چه باید کرد؟
- چه روش‌هایی برای کنترل درد در مرکز موردنظر وجود دارد؟
این اطلاعات باید از مرکز درمانی و پزشک خود مادر دریافت شوند، زیرا دستورالعمل‌ها بر اساس شرایط بارداری و امکانات مرکز متفاوت‌اند.
آمادگی روانی دقیقاً یعنی چه؟
آمادگی روانی به معنای مثبت‌اندیشی اجباری یا نترسیدن نیست.
مادر ممکن است همزمان با هیجان، ترس داشته باشد. آمادگی روانی یعنی بداند چه چیزی در انتظار اوست، گزینه‌های مختلف کنترل درد را بشناسد و بتواند در شرایط مختلف با تیم درمانی ارتباط برقرار کند.
WHO بر مراقبت زن‌محور، احترام، ارتباط مناسب، مشارکت مادر در تصمیم‌گیری و احساس کنترل در تجربه زایمان تأکید می‌کند.
کیف بیمارستان را چه زمانی آماده کنیم؟
بهتر است کیف بیمارستان به هفته‌های آخر موکول نشود. NHS پیشنهاد می‌کند کیف بیمارستان حدود سه هفته پیش از تاریخ احتمالی زایمان آماده باشد. مدارک پزشکی، لباس راحت، وسایل بهداشتی، وسایل مورد نیاز نوزاد، شارژر تلفن، داروهای مصرفی و سایر اقلام مورد نیاز باید بر اساس امکانات مرکز آماده شوند.
مهم ترین آمادگی؛ انعطاف پذیری
یکی از علمی‌ترین نگاه‌ها به آمادگی برای زایمان این است که مادر برای چند سناریو آماده باشد.
ممکن است زایمان طبیعی پیش برود. ممکن است نیاز به کنترل درد دارویی ایجاد شود. ممکن است روند زایمان به مداخله پزشکی نیاز داشته باشد. این تغییرات به معنای شکست مادر نیستند.
هدف اصلی، تولد ایمن مادر و نوزاد همراه با مراقبت محترمانه و تصمیم‌گیری آگاهانه است.