کودک لجباز را چگونه تربیت کنیم؟
لجبازی کودک همیشه به معنای بدرفتاری نیست. با شناخت علت، انتخاب محدود، مرزبندی و آرام ماندن می‌توان رفتار کودک را بهتر مدیریت کرد.
علت لجبازی کودک چیست و چگونه با آن برخورد کنیم؟
وقتی کودک لجبازی می‌کند چه کنیم؟ روش درست برخورد با لجبازی کودک
«هر چی می‌گم گوش نمی‌ده!»
«عمداً برعکس چیزی که می‌گم انجام می‌ده!»
«وقتی می‌گم نه، بیشتر اصرار می‌کنه!»
این جملات برای بسیاری از والدین آشنا هستند. اما چیزی که ما به عنوان «لجبازی» می‌بینیم، همیشه به معنی قصد آزار دادن والد نیست.
کودکان در مسیر رشد، به تدریج استقلال، انتخاب و کنترل بر زندگی خود را تجربه می‌کنند. مخالفت با والدین، به‌خصوص در سال‌های اولیه، می‌تواند بخشی از تلاش کودک برای مستقل شدن باشد. البته اگر مخالفت‌ها شدید، مداوم یا همراه با رفتارهای آسیب‌زننده باشند، باید علت دقیق‌تر بررسی شود.
چرا کودک لجبازی می کند؟
کودک ممکن است به دلایل مختلف مخالفت کند:
خستگی، گرسنگی، خواب ناکافی، نیاز به توجه، احساس نادیده گرفته شدن، تغییرات محیطی، حس از دست دادن کنترل یا حتی دستورهایی که برای سن او بیش از حد دشوار هستند.
گاهی هم کودک هنوز مهارت لازم برای مدیریت احساسات خود را پیدا نکرده است.
مثلاً کودک سه‌ساله‌ای که مادر می‌گوید «الان باید از پارک بریم»، ممکن است شروع به گریه کند. از نگاه والد، کودک لجبازی می‌کند؛ اما از نگاه کودک، بازی جذاب او ناگهان متوقف شده و هنوز توانایی مدیریت ناامیدی را به اندازه یک بزرگسال ندارد.
اول علت را پیدا کنید
قبل از اینکه بگویید «بچه من لجباز است»، بهتر است ببینید این رفتار چه زمانی اتفاق می‌افتد.
آیا بیشتر زمانی است که کودک خسته است؟
آیا فقط هنگام جدا شدن از مادر اتفاق می‌افتد؟
آیا وقتی مهمان داریم بیشتر می‌شود؟
آیا بعد از تولد خواهر یا برادر شدیدتر شده؟
آیا کودک برای جلب توجه این کار را می‌کند؟
شناخت الگو به والد کمک می‌کند به جای جنگیدن با رفتار، علت پشت آن را پیدا کند.
انتخاب محدود بدهید
یکی از روش‌های مفید برای کاهش مخالفت، دادن انتخاب‌های محدود است.
به جای:
«لباست رو بپوش.»
بگویید:
«دوست داری لباس آبی رو بپوشی یا لباس سبز رو؟»
در هر دو حالت، هدف شما انجام شدن کار است، اما کودک احساس می‌کند در انتخاب سهمی دارد.
این روش برای کودکان خردسال بسیار کاربردی است؛ چون نیاز آنها به استقلال را تا حدی پاسخ می‌دهد، بدون اینکه چارچوب والد از بین برود.
با کودک وارد جنگ قدرت نشوید
وقتی کودک می‌گوید «نه!»، پاسخ دادن با «چون من می‌گم!» معمولاً گفت‌وگو را به رقابت تبدیل می‌کند.
بهتر است آرام و کوتاه صحبت کنید:
«می‌دونم دوست نداری بری حمام. بازی‌ات برات مهمه. ولی وقت حمامه. می‌خوای خودت بیای یا من دستت رو بگیرم؟»
احساس کودک را تأیید کرده‌اید، اما قانون را تغییر نداده‌اید.
این تفاوت مهمی است: پذیرفتن احساس کودک با پذیرفتن رفتار نامناسب یکی نیست.
احساس را بپذیرید، رفتار را مدیریت کنید
ممکن است کودک عصبانی باشد. عصبانی بودن اشکالی ندارد؛ اما کتک زدن، گاز گرفتن یا آسیب زدن قابل قبول نیست.
می‌توان گفت:
«می‌فهمم خیلی عصبانی هستی. می‌تونی گریه کنی، ولی نمی‌تونی من رو بزنی.»
این جمله به کودک یاد می‌دهد همه احساسات قابل قبول‌اند، اما همه رفتارها قابل قبول نیستند.
دستورهای کوتاه بدهید
کودکان خردسال با توضیحات بسیار طولانی ارتباط خوبی برقرار نمی‌کنند.
اگر قرار است کودک کاری انجام دهد، درخواست را واضح و کوتاه بیان کنید.
به جای:
«چند بار بهت گفتم این اتاق رو این‌طوری نکن، من از صبح دارم جمع می‌کنم...»
بگویید:
«لطفاً ماشین‌ها رو داخل جعبه بذار.»
سپس چند لحظه فرصت بدهید.
رفتار مثبت را تقویت کنید
اگر کودک همکاری کرد، همان لحظه آن را ببینید:
«ممنون که وقتی گفتم، اسباب‌بازی‌هات رو جمع کردی.»
تقویت رفتار مثبت به کودک نشان می‌دهد چه رفتاری مورد انتظار است. CDC نیز فرزندپروری مثبت را بر حمایت، هدایت و کمک به کودک برای رسیدن تدریجی به استقلال تأکید می‌کند.
اگر کودک وسط جمع لجبازی کرد
یکی از سخت‌ترین موقعیت‌ها زمانی است که کودک در حضور دیگران رفتار نامناسب نشان می‌دهد.
نگاه دیگران نباید باعث شود والد ناگهان قانون‌های خانه را تغییر دهد یا کودک را تحقیر کند.
تا حد امکان آرام بمانید، کودک را از محیط محرک دور کنید و کوتاه صحبت کنید.
از گفتن جملاتی مانند «ببین همه دارن نگاهت می‌کنن» یا «آبرومون رو بردی» خودداری کنید.
هدف، آموزش کودک است نه شرمنده کردن او.
چه زمانی باید کمک تخصصی گرفت؟
اگر مخالفت و رفتارهای پرخاشگرانه کودک بسیار شدید است، مدت زیادی ادامه دارد، در خانه و مدرسه دیده می‌شود یا به روابط و زندگی روزمره آسیب جدی می‌زند، بهتر است با متخصص کودک یا روان‌شناس کودک مشورت شود. منابع تخصصی نیز تأکید می‌کنند که در برخی موارد، رفتارهای مداوم و شدید نیاز به ارزیابی دقیق علت دارند.
در نهایت
کودک لجباز لزوماً کودک بدی نیست.
گاهی کودکی که زیاد «نه» می‌گوید، کودکی است که می‌خواهد استقلال خود را تجربه کند اما هنوز راه درست بیان آن را بلد نیست.
والد می‌تواند بدون تسلیم شدن یا وارد شدن به جنگ قدرت، به کودک یاد بدهد:
«تو حق داری ناراحت باشی، انتخاب داشته باشی و مخالفت کنی؛ اما در کنار آن باید یاد بگیری با دیگران محترمانه رفتار کنی.»
این همان نقطه‌ای است که فرزندپروری از «وادار کردن کودک به اطاعت» به «آموزش مهارت‌های زندگی» تبدیل می‌شود.