چرا در بارداری گاهی احساس ترس یا تردید داریم؟ با علت احساسات متناقض، راهکارهای مدیریت اضطراب و نشانه‌های نیازمند کمک تخصصی آشنا شوید.
بارداری معمولاً با تصویرهایی از شادی، عشق و انتظار شیرین همراه است؛ اما تجربه واقعی بسیاری از زنان پیچیده‌تر از این تصویرهاست. ممکن است زنی برای بارداری برنامه‌ریزی کرده باشد، از دیدن تصویر سونوگرافی خوشحال شود و درعین‌حال گاهی احساس ترس، پشیمانی، خستگی یا حتی دلتنگی برای زندگی گذشته خود داشته باشد.
بعضی زنان از اینکه همیشه احساس شادی نمی‌کنند، نگران می‌شوند و با خودشان می‌گویند: «اگر از همین حالا احساس مادری ندارم، آیا مادر خوبی خواهم شد؟»
واقعیت این است که احساسات متناقض در دوران بارداری لزوماً نشانه بی‌علاقگی به فرزند یا ناتوانی در مادری نیستند. بارداری تغییری بزرگ در جسم، هویت، روابط و آینده فرد ایجاد می‌کند. شناخت این احساسات کمک می‌کند مادر به‌جای سرزنش خود، نیازهایش را بهتر درک کند.
در دوران بارداری، بدن دستخوش تغییرات هورمونی می‌شود. تغییرات هورمون‌هایی مانند استروژن و پروژسترون، همراه با خستگی، تهوع، اختلال خواب و تغییرات جسمی، ممکن است بر خلق‌وخو اثر بگذارند.
بااین‌حال، توضیح تمام احساسات بارداری با هورمون‌ها درست نیست. نگرانی‌های اقتصادی، کیفیت رابطه با همسر، تجربه‌های گذشته، شرایط خانوادگی و میزان حمایت اطرافیان نیز اهمیت دارند.
برای مثال، زنی که نگران هزینه‌های تولد فرزند است، ممکن است حتی در یک بارداری خواسته‌شده احساس اضطراب کند. زنی دیگر ممکن است از تغییر بدنش ناراحت باشد یا نگران شود که پس از مادر شدن فرصت‌های شغلی و استقلال خود را از دست بدهد.
این احساسات به معنای آن نیست که فرد تصمیم اشتباهی گرفته است. گاهی ذهن برای سازگار شدن با تغییری بزرگ به زمان نیاز دارد.
برخی زنان از هفته‌های ابتدایی بارداری احساس پیوند عاطفی عمیقی با جنین دارند؛ بعضی دیگر به‌تدریج و با پیشرفت بارداری ارتباط عاطفی بیشتری تجربه می‌کنند. برای گروهی نیز این احساس پس از تولد و در جریان مراقبت روزمره از نوزاد شکل می‌گیرد.
تجربه واحدی برای همه مادران وجود ندارد.
پیوند عاطفی می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند موارد زیر قرار بگیرد:
برنامه‌ریزی‌شده یا ناخواسته بودن بارداری
سابقه سقط یا تجربه دشوار بارداری قبلی
نگرانی درباره سلامت جنین
مشکلات جسمی و خستگی شدید
افسردگی، اضطراب یا فشارهای خانوادگی
احساس امنیت و حمایت در رابطه با همسر
برای مثال، زنی که قبلاً سقط جنین را تجربه کرده است، ممکن است از ترس تکرار تجربه قبلی، از نظر عاطفی محتاط‌تر باشد. این فاصله‌گیری احتمالی می‌تواند روشی برای کنار آمدن با ترس باشد، نه نشانه نبود علاقه.
بنابراین، لازم نیست برای اثبات مادر بودن، خود را مجبور کنید در تمام لحظات احساس خاصی داشته باشید.
مادر شدن مسئولیت‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند. مراقبت از نوزاد به زمان، انرژی، منابع مالی و یادگیری مهارت‌های جدید نیاز دارد. طبیعی است که ذهن در برابر این تغییر بزرگ پرسش‌های متعددی مطرح کند.
«اگر نتوانم به‌اندازه کافی از فرزندم مراقبت کنم چه؟»
«اگر بعد از تولد نوزاد رابطه‌ام با همسرم تغییر کند چه؟»
«اگر نتوانم هم‌زمان مادر خوبی باشم و به اهداف شخصی‌ام برسم چه؟»
این پرسش‌ها گاهی از مسئولیت‌پذیری و تلاش برای آمادگی ناشی می‌شوند؛ اما اگر مداوم، شدید و مختل‌کننده باشند، ممکن است نشان‌دهنده اضطراب قابل‌توجه باشند.
به‌جای اینکه از خودتان انتظار داشته باشید تمام پاسخ‌ها را از پیش بدانید، نگرانی‌ها را به موضوع‌های کوچک‌تر تقسیم کنید. برای مثال، اگر نگران مراقبت از نوزاد هستید، می‌توانید در کلاس آمادگی زایمان شرکت کنید یا درباره تغذیه، خواب و مراقبت ایمن از نوزاد آموزش ببینید.
دانستن اینکه چه چیزهایی را هنوز یاد نگرفته‌اید، با ناتوان بودن تفاوت دارد.
بارداری ممکن است بر احساس استقلال، ظاهر بدن، روابط اجتماعی، شغل و برنامه‌های شخصی تأثیر بگذارد. حتی اگر فرد مشتاق مادر شدن باشد، ممکن است برای بخشی از زندگی قبلی خود دلتنگ شود.
برای مثال، شاید پیش از بارداری به سفرهای ناگهانی، ورزش منظم یا پیشرفت شغلی علاقه داشته‌اید. اکنون ممکن است نگران باشید که پس از تولد فرزند دیگر فرصت کافی برای این فعالیت‌ها نداشته باشید.
این نگرانی قابل‌درک است؛ زیرا ورود به نقش جدید گاهی مستلزم بازتعریف نقش‌های قبلی است.
مادری قرار نیست تمام هویت فرد را از بین ببرد. ممکن است بعضی برنامه‌ها تغییر کنند، برخی برای مدتی به تعویق بیفتند و بعضی دیگر با شکل تازه‌ای ادامه پیدا کنند.
بهتر است از دوران بارداری درباره نیازهای شخصی خود فکر کنید و با همسرتان در مورد تقسیم مسئولیت‌ها، حمایت خانوادگی و زمان استراحت صحبت کنید.
احساسات را نام‌گذاری کنید. به‌جای گفتن «من مادر بدی هستم»، مشخص کنید دقیقاً چه چیزی را تجربه می‌کنید: ترس از زایمان، نگرانی مالی، خستگی، تنهایی یا دلتنگی برای استقلال.
وقتی احساسات دقیق‌تر تعریف می‌شوند، پیدا کردن راه‌حل نیز آسان‌تر می‌شود.
از مقایسه با دیگران فاصله بگیرید. تصاویر شبکه‌های اجتماعی معمولاً بخش‌های انتخاب‌شده‌ای از زندگی را نمایش می‌دهند. مقایسه احساسات واقعی خود با تصویرهای آرمانی دیگران می‌تواند احساس ناکافی بودن را افزایش دهد.
از حمایت عملی کمک بگیرید. گاهی مادر به نصیحت بیشتر نیاز ندارد؛ بلکه به خواب کافی، همراهی همسر، کمک در کارهای خانه یا فرصتی برای استراحت احتیاج دارد.
با فردی امن صحبت کنید. همسر، دوست قابل‌اعتماد، ماما یا روان‌شناس می‌تواند فضایی برای بیان نگرانی‌ها فراهم کند؛ فضایی که در آن مجبور نباشید نقش فردی همیشه خوشحال را بازی کنید.
انتظارات واقع‌بینانه داشته باشید. لازم نیست پیش از تولد فرزند همه مهارت‌های مادری را بدانید. یادگیری مراقبت از نوزاد معمولاً تدریجی است و اشتباهات کوچک در مسیر یادگیری به معنای شکست نیستند.
تغییرات خلقی کوتاه‌مدت ممکن است در بارداری رخ دهند؛ اما افسردگی و اضطراب دوران بارداری را نباید صرفاً به هورمون‌ها نسبت داد.
اگر غمگینی، ناامیدی، اضطراب شدید، احساس بی‌ارزشی، از دست دادن علاقه به فعالیت‌های معمول یا اختلال خواب و اشتها بیشتر روزها ادامه پیدا کند و عملکرد روزمره را مختل کند، بهتر است با پزشک، ماما یا متخصص سلامت روان صحبت کنید.
افسردگی دوران بارداری قابل‌شناسایی و درمان است. درمان ممکن است شامل روان‌درمانی، حمایت اجتماعی و در برخی شرایط دارودرمانی تحت نظارت پزشک باشد. داروهای مصرفی را بدون مشورت قطع نکنید.
اگر افکار آسیب زدن به خود یا ناتوانی در حفظ ایمنی خودتان دارید، فوراً از خدمات اورژانسی محل زندگی یا یک فرد قابل‌اعتماد کمک بگیرید.
|
احساس یا نگرانی |
اقدام مفید |
|---|---|
|
ترس از مسئولیت مادری |
آموزش مراقبت از نوزاد و تقسیم مسئولیت‌ها |
|
دلتنگی برای زندگی قبلی |
حفظ فعالیت‌های شخصی متناسب با شرایط |
|
نگرانی از سلامت جنین |
مطرح کردن پرسش‌ها با پزشک و محدود کردن جست‌وجوی اضطراب‌آور |
|
احساس تنهایی |
درخواست حمایت مشخص از اطرافیان |
|
احساس گناه به دلیل شادی نکردن |
پذیرش احساسات بدون قضاوت |
|
اضطراب یا غم مداوم |
ارزیابی توسط متخصص سلامت روان |
جمع بندی
مادر شدن تجربه‌ای پیچیده است و همیشه با شادی یکدست همراه نیست. ممکن است هم‌زمان مشتاق تولد فرزندتان باشید و از تغییرات زندگی بترسید. مهم این است که احساسات خود را انکار نکنید، برای نیازهای واقعی‌تان حمایت بخواهید و در صورت تداوم ناراحتی، از کمک تخصصی استفاده کنید.
